Hemorajik Septisemi/Ölü/Ölmekte Olan Balıkta Derialtı Kanaması

Geçenlerde Olcay Hocamız'ın yaşadığı trajediden (Bkz. http://www.akvaryumportali.com/forum...topic=2568.120 ) sonra "Hemorajik Septisemi/Sepsis" hakkında bir yazı yazmaya karar vardim... Aşağıda bu yazıyı bulacaksınız...

Balıklarda deri altı kanamalarının iki sebebi olabilir... Bunlardan ilki çarpma ve darbeler sonucunda ortaya çıkan kanamalardır... Bunların balığınızın kendisi dışında hiçbir zararı yoktur... Diğeri "sepsis" adını verdiğimiz durumun göstergesi olan kanamalardır... Sepsis, bir canlının vücudunn çok büyük bir kısmının bakteriler ya da virüsler tarafından istila edilmiş olması durumudur...

Çarpma/darbe sonucu yaralanmalar ile sepsis kaynaklı deri altı kanamaları ayırmanın kolay bir yolu vardır... Yaralanmalarda kanamalı bölgenin üzerinde ezik, çizik ya da sıyrılma gibi bir durum olmalıdır... Sepsis'de erken dönemde kanamalı bölgede deri üzerinde belirti yoktur, geç evrede ise ölü balığın çürüdüğünde deri ne hal alıyorsa öyle bir durum söz konusu olur... Adeta (ki aslında adeta değil gerçekten öyledir) kanamalı bölgenin üzeri çürümüş et gibi görünür... Diğer bir ayırıcı husus da yaralanmalarda kanamanın çok dar bir alan ile sınırlı kalması gerekir... Sepsisde ise kanam yaygındır, balığın hem başında hem kuyruğunda, hem solungacında hem başında, hem sağında hem solunda aynı anda olabilir...

Balıklarda sepsis genellikle deri, yüzgeç, kas, kalp, böbrek, karaciğer, dalak, bağırsak ve beyin tutulumu ile karakterizedir... Bazı balıklarda birincil tutulum alanı beyin olabilir... Bu durumdaki balıklar genellikle havale geçirip başka belirti olmaksızın, hızlı bir şekilde yani aniden ölürler...

Sepsisin iki nedeni vardır: Bakteriler ve virüsler...

BAKTERİYEL SEPSİS:



Bakteriler özellikle dirençsiz yakaladıkları ve/veya yatkınlığı olan canlılarda sepsise neden olurlar... Sepsise neden olabilecek bakterilerden belli başlı bir kısmı sadece kendini deri altı kanamaları ile gösterir... Bunlar -önem ve kaşılaşılabilirlik sırasına göre- Aeromonas hydrophila, Pseudomonas fluorescens, Vibrio sp., Edwardsiella tarda, Edwardsiella ictaluri, Aeromonas salmonicida, Streptococcus iniae...

Şimdi bu bakterileri, özelliklerini ve ilişkili oldukları hastalıkları inceleyelim...

Aeromonas hydrophila



Çoğu tatlı su türünü etkileyen ve genellikle stres ve aşırı kalabalıklığı fırsat bulan bir bakteridir... En önemli bulgusu derialtı ve yüzgeçlerde kanamadır... Bunun yanı sıra ağızda ve kaslarda da kanam görülebilir... Deride çürüme şeklinde yaraların bulunması da bulgulardan biridir... Bunların dışında gözler ve karın şişebilir... Temelde karın şişliğinin nedeni böbrek ve dalağın büyümesi/şişmesidir... Hastalık su ya da hasta balık yolu ile bulaşmaktadır... Japon balıkları başta olmak üzere tüm sazansılar bu bakteriye karşı çok hassatır ancak bu bakteri diğer tatlı su türlerini de etkileyebilir...

Derisinde çürüme öncesi çıkıntılar oluşan bir sazan



Karınında şişlik oluşmuş bir japon balığı



Deri altı kanmaları ve derisinde çürüme olan bir tirsi balığı




Aeromonas hydrophila insanda da temas edilen yüzeylerde deri/derialtı lezyonları oluşturabilir:

Kol - Miyonekroz



Kol - Selülitit



Bacak - Ektima gangrenozum




Aeromonas hydrophila içme sularında çok az miktarda yani enfeksiyona neden olabilecek dozun çok ama çok altında bulunabilir... Kaynak: http://www.ankemdernegi.org.tr/ANKEM..._Ek2_17_20.pdf

Aeromonas hydrophila klorlamaya nispeten daha dayanıklıdır... Kaynak: http://tmc.dergisi.org/pdf/pdf_TMC_292.pdf


Pseudomonas fluorescens



Pseudomonas fluorescens sepsisinin bulguları Aeromonas hydrophila'nınki ile aynıdır...

Bağışıklık sistemi çökmüş kişiler (örneğin, kanser tedavisi gören hastalar) haricinde insanlarda hastalığa yol açmazlar...

Pseudomonas fluorescens içme sularında çok az miktarda yani enfeksiyona neden olabilecek dozun çok ama çok altında bulunabilir... Kaynak: http://www.aquasu.com/evsel.htm

Pseudomonas fluorescens klorlamaya nispeten daha dayanıklıdır... Kaynak: http://tmc.dergisi.org/pdf/pdf_TMC_292.pdf


Vibrio sp.

Özellikle V. alginolyticus, V. anquillarum ve V. salmonicida balıklarda sepsise yol açmaktadır... Vibrio sp. sepsisinin bulguları hemen hemen Aeromonas hydrophila'nınki ile aynıdır... V. anquillarum sepsisinde gözlerde de kanam olabilir... Bunların dışında V. damsela sepsisi tuzlu su balıkları olan Damselfish'lerde (Bkz. aşağıdaki resimler) derialtı kanama ve deri çürümelerine benzer bulgular ile kendini gösterir... Somon balıklarında ise V. salmonicida soğuk su ortamında sepsise yol açabilir...

V. anquillarum kaynaklı gözlerde kanama



Damselfish











Çeşitli Vibrio türlerine içme sularında çok az miktarda yani enfeksiyona neden olabilecek dozun çok ama çok altında rastlanabilir... Kaynak: http://tmc.dergisi.org/pdf/pdf_TMC_292.pdf


Edwardsiella tarda

Edwardsiella tarda sepsisinin bulguları hemen hemen Aeromonas hydrophila'nınki ile aynıdır ancak bu sepsisten etkilenen balıklar değişiklik göstermektedir... Edwardsiella tarda daha çok kanal kedi balıklarını (Ictalurus punctatus) etkilemekle birlikte japon balıkları, Notemignus crysoleucas, iri ağızlı siyah levrek(Micropterus salmoides) ve Kedi/Cüce yayın balığı (Ameiurus nebulosus)'nı da etkilemektedir... Bunun yanı sıra Asya'daki çoğu yılan balığı da E. tarda sepsisine yatkındır... Hastalanan balıklar vücutlarının bir kısmının kontrolünü kaybedebilirler...


Edwardsiella ictaluri

Edwardsiella ictaluri sepsisinin bulguları hemen hemen Aeromonas hydrophila ve diğer bakterilerinki ile aynıdır ancak bu sepsisten etkilenen balıklar "fingerling" ve "yearling" kedi balıkları başta olmak üzere sadece kanal kedi balıklarıdır... Diğer sepsislerden ayırıcı olarak hastalığın ileri evrelerinde balıkların alınlarında yani gözlerinin arasında kalan boşluğun biraz yukarısında delik/derin yara benzeri bir lezyon oluşmaktadır...

Fingerling Kedi Balığı



Alındaki lezyon



Karında şişlik




Aeromonas salmonicida

Aeromonas salmonicida japon balıkları ve koiler başta olmak üzere çoğu sazansıları etkilemktedir ancak diğer tatlı su balıklarının da etkilenmeriski bulunmaktadır... Aeromonas salmonicida sepsisi Aeromonas hydrophila ve diğer bakterilerden kaynaklanan sepsislerden farklı olarak daha çok kas dokusunu tutmaktadır... Bunu daha sonra deri de yaygın yaraların açılması izlemektedir... Derialtı kanama görülebilir de görülmeyebilir de... Bunların dışında iç organların şişmesine Aeromonas salmonicida enfeksiyonunda daha çok rastlanmaktadır...


















Streptococcus iniae

Diğer bakterilerden kaynaklanan sepsisler ile benzer bulgular taşır...


VİRAL SEPSİS:

Viral sepsisten sorumlu olan virüs VHSV (Viral hemorrhagic septicemia virus)'dir... Hastalığın bulguları bakteriyel sepsislere benzemekle birlikte gözlerde de kanama olması, hasta balıkta uyuşukluk halinin daha baskın olması ve vücut renginde belirgin koyulaşma ile farklılaşmaktadır...













TEDAVİ:

Bakteriyel hemorajik septisemi/sepsis de tedavi de mutlaka aminoglikozid grubundan antibiyotikler kullanılmalıdır... Bu antibiyotikler bakterilerin yaşamsal protein sentezinde rol oynayan ribozomlarını hedeflemektedir... Ancak bu antibiyotikler iç kulak ve yatay/yanal organda fonksiyon kaybına neden olabilirler... Bunu önlemek için tedavi sırasında Magnezyum ve/veya B vitamini takviyesi mutlaka yapılmalıdır...

Aminoglikozid antibiyotikler üzerine ayrıntılı bilgi:

Kaynak: http://www.akvaryumportali.com/forum...hp?topic=556.0

Başlıca aminoglikozid antibiyotikler:

Streptomisin
Gentamisin
Kanamisin
Neomisin
Tobramisin
Amikasin
Netilmisin

Viral hemorajik septisemi/sepsisin tedavisi yoktur... Yapılabilecek şeylerin başında balığın savunma sistemini güçlendirmek için multivitamin takviyesi gelmektedir...

Hem bakteriyel hem de viral hemorajik septisemilerde havale riski çok yüksek olduğundan akvaryum suyunun sıcaklığı kesinlikle artırılmamalıdır... Yalnız soğuk su ortamında daha aktif olan bazı sepsis etmenlerinin (bkz. yukarı) tedavisinde su sıcaklığının artırılması gerekmektedir...

Ana Kaynaklar:

http://www.cichlid-forum.com/article..._bacterial.php

http://www.americanaquariumproducts....Aeromonas.html

http://ag.ansc.purdue.edu/courses/aq...s/bacteria.htm

http://www.lsc.usgs.gov/fhb/leaflets/83.asp

http://en.wikipedia.org/wiki/Viral_h...gic_septicemia